جنسن هوانگ، انویدیا و تایوان
یک رشته پست راجع به انویدیا و tsmc و امنیت ملی تایوان و چین
این قضیه جنسن هوانگ و جاسوس چینی خیلی ناجالب و حوصله سربر هست ولی یه بهانه بهم داد که یک رشته پست بنویسم و توضیح بدم که چرا اهمیت جنسن و انویدیا برای چینی ها، چیزی فراتر از GPU و AI هست

این آقای جنسن هوانگ مدیرعامل و بنیانگذار انویدیا هست و GPU تولید مینمایه و کل دنیا هم که الان در به در GPU هستن و همون ضرب المثل معروفه که میگه وقتی همه دنبال طلا هستن، تو برو بیل بفروش و جنسن هم همون آقای بیل فروش هست.
حالا این آقای جنسن تو تایوان به دنیا اومده، تایوان و چین هم در واقع یکی هستن و ادعای مالکیت چین نسبت به تایوان به هیچ وجه بی راه نیست چون جفت این عزیزان چینی هستن و فرقشون رو داخل پست قبلی توضیح دادم.

بعدا یه پست مفصل میذارم و این قضیه چین و تایوان رو توضیح میدم ولی خب الان وقتش رو ندارم. چیزی که مهم هست شما بدونید اینه که چینی ها و تایوانی ها به یک زبان حرف میزنن و اشتراکات فرهنگی زیادی باهمدیگه دارن.
خب این جنسن هم داخل تایوان متولد شده و زبان مادریش هم چینی هست، ولی انویدیا یک کمپانی آمریکایی هست و امروز یکی از مهم ترین کمپانی های دنیا محسوب میشه.

همه ما میدونیم که انویدیا، GPU تولید میکنه.
این GPU یک نوع chip هست که بلده هزاران کار ساده رو همزمان انجام بده و برای همین هم برای گیمینگ و AI خیلی به کار میاد.
حالا این چیپ چیه؟ چیپ یه تیکه سیلیکون خیلی کوچیک به اندازه ناخن هست که میلیارد ها کلید ریز روشه و مغز گوشی و لپتاپ و لوازم الکترونیکی محسوب میشه.
خب ما چطور میتونیم میلیارد ها کلید ریز رو روی یه تیکه ناخن جا بدیم؟
لابد میتونی حدس بزنی که پیچیدگی این کار چقدر بالا هست، یعنی طراحی چیپ یه کار هست و ساختن چیپ یه کار دیگه.

برای ساختن چیپ به یک کارخونه نیاز هست که صد ها میلیارد دلار خرج داره و خود اون کارخونه نیاز به کلی متخصص داره و آموزش و تربیت همین متخصص ها خودش یه چالش عجیب غریبی هست و این دانش و تکنولوژی تا حدود زیادی در انحصار یک کشور هست، تایوان!
حالا سوال اینه که همچین دانش و تکنولوژی مهمی چطور به انحصار تایوان در اومد؟
باز برگردیم سراغ بحث جنسن و انویدیا، پیشینه این کمپانی بی نهایت جالب هست و بعدا جداگانه مینویسم ولی انویدیا خودش چیپ و gpu تولید نمیکنه بلکه انویدیا یک طرح از چیپ درست میکنه و این طرح رو میده به کارخونه ای که تکنولوژی تولید چیپ رو در اختیار داره و اون کارخونه چیپ رو میسازه و تحویل انویدیا میده.

اون کارخونه، در تایوان مستقر هست و اسمشم tsmc هست و این tsmc میگه که شما چیپ رو طراحی کن و نقشه رو بده من و من برات میسازمش.
انویدیا و اپل و AMD و هرکسی که فکرشو بکنی برای تولید چیپ به tsmc وابسته هست، این tsmc به هزار و یک دلیل اینقدر گنده شده ولی به نظر خودم مهم ترینش بحث عدم رقابت هست.

چون tsmc خودش چیپ نمیفروشه بلکه طراحی چیپ رو میگیره و چیپ میسازه و تحویل میده، در حالی که مثلا intel هم چیپ میسازه و هم چیپ میفروشه به همین دلیل کمپانی های دیگه نگران این هستن که اینتل بیاد طراحیشونو بدزده و باهاشون رقابت کنه و از ابتدا هم این یک برگ برنده بزرگ برای tsmc بوده و هست و مثلا انویدیا با خیال راحت میتونه طراحی چیپ رو بده به tsmc و مطمئن باشه که tsmc نمیاد اون طرح رو بدزده و gpu خودشو تولید کنه و با انویدیا رقابت کنه!

خلاصه که انویدیا رو طراحی تمرکز میکنه و tsmc روی ساخت و بدون tsmc، انویدیا هم امروز وجود خارجی نداشت.
داستان tsmc و انویدیا هم شبیه این داستان های عشق و عاشقی هست و سال ۱۹۹۷ انویدیا یک کمپانی ۵۰ یا ۶۰ نفره بود که به زور سرپا مونده بود و یه چیپ طراحی کرده بودن و در به در دنبال سازنده میگشتن و خلاصه جنسن tsmc رو پیدا کرد و هرچی به دفتر آمریکای tsmc زنگ میزد کسی جواب نمیداد تا اینکه آخر کله اش خراب شد و یه نامه بلند بالا نوشت برای موریس چانگ که بنیانگذار tsmc هست.

این موریس چانگ یک آدم کاملا افسانه ای هست و کلمه لجند واقعا برازنده ایشونه.
چانگ همیشه میگه که نامه جنسن رفت رو مخش و کنجکاوش گرفت و واقعا گوشی رو برداشت و زنگ زد به جنسن و جنسن هم کاملا پشماش ریخت و ری اکشن جنسن به این تماس هم خودش داستان معروفی هست و خودتون برید سرچ بزنید بخونید، خیلی باحاله.

موریس چانگ، جنسن رو نجات داد و دو سه سال بعد، انویدیا یکی از پنج مشتری بزرگ tsmc شده بود و حتی سال ۲۰۱۳ که موریس ۸۲ سالش شده بود از جنسن پرسید که میخوای بیای و مدیرعامل tsmc بشی ولی جنسن قبول نکرد.
خلاصه که انویدیا و اپل و گوگل و تقریبا کل کمپانی های تکنولوژی دنیا، به tsmc و یک جزیره کوچیک به اسم تایوان وابسته هستن.
و چین هم رو این جزیره ادعای مالکیت داره!

خود چین حدود ۱.۴ میلیارد نفر جمعیت داره و تایوان حدود ۲۳ میلیون نفر و این یعنی چین ۶۰ برابر تایوان آدم داره و بین این دو تا هم فقط یه تنگه ۱۳۰ کیلومتری هست که میشه فاصله تهران تا قزوین.
حالا سوال بعدی اینجاس که چرا چین تا الان به تایوان حمله نکرده؟
سه قطعه پازل وجود داره که مانع حمله هست: جغرافیا، آمریکا، و tsmc !
حالا ببینیم چطور یک کمپانی تکنولوژی تونسته هم وزن آمریکا و جغرافیا بشه و از حمله چین (تا این لحظه) به تایوان جلوگیری کنه.
بیا یه دقه نقشه رو نگاه کنیم:

تایوان یه جزیره بین ژاپن و فیلیپینه و چین هم اونور تنگه تایوان نشسته. ۱۳۰ کیلومتر شاید زیاد به نظر نیاد و گفتم یکم کمتر از فاصله تهران تا قزوینه ولی فرقش اینه که از تهران تا قزوین رو میشه با ماشین رفت ولی برای حمله به تایوان باید کلی سرباز و تانک و سوخت و غذا رو با کشتی از وسط آب رد کنی و اونم در حالی که طرف مقابل داره از ساحل و خشکی بهت شلیک میکنه.

به این کار میگن حمله آبی خاکی و یکی از سخت ترین و پیچیده ترین کارهایی هست که یک ارتش میتونه انجام بده و مثلا ارتش آمریکا تجربه و تبحر زیادی در طراحی و اجرای حملات آبی خاکی داره ولی معمولا بعد اینکه حمله رو با موفقیت انجام داد تازه زیرش میزاد که این خودش یه بحث جداگانه ای هست.

بعد اینکه خود تایوان هم هم جای راحتی برای اجرای حملات آبی خاکی نیست چون بیشتر جزیره کوهستانیه و ساحل غربی که رو به چین هست پر از آب کم عمق و گل و لای هست و تعداد سواحلی که بشه یه ارتش رو اونجا پیاده کرد، انگشت شماره.

ولی اصلا چرا چین همچین جزیره رو کوچیکی رو میخواد تصاحب کنه؟ این جزیره چه چیزی داره؟
شاید بگی tsmc ولی در درجه اول tsmc هم اینجا اهمیتی نداره و این جزیره به تنهایی اونقدری مهم و ارزشمند هست که چین بخاطرش کل دنیارو به آتش بکشه.
خب پس اهمیت تایوان چیست؟
این تایوان وسط یه زنجیره جزیره نشسته که از ژاپن شروع میشه و تا فیلیپین ادامه پیدا میکنه که بهش میگن first island chain و این زنجیره عملا مثل یه دیوار جلوی نیروی دریایی چین رو به اقیانوس آرام گرفته و کشور های این دیوار هم از ترس چین، به آمریکا نزدیک شدن.

حالا چرا این first island chain و دسترسی به اقیانوس مهمه؟
ارزون ترین راه برای جا به جا کردن کالا در حجم بالا، حمل و نقل دریاییه و هزینه اش خیلی کمتر از قطار و کامیونه و یه کشتی کانتینری بزرگ بیشتر از ۲۰ هزار کانتینر رو یه جا میتونه حمل کنه و برای همین حدود ۸۰ درصد تجارت دنیا از دریا رد میشه ولی این مسیر از چند تا گلوگاه حیاتی میگذرن:
مالاکا، هرمز، باب المندب، سوئز و پاناما

هرکی بتونه هرکدوم از این گلوگاه ها و خطوط دریایی رو کنترل کنه یا ببنده، عملا میتونه اقتصاد یه کشور دیگه رو خفه کنه و ازونور یه کشور با نیروی دریایی قوی هم میتونه قدرتش رو همه جای دنیا تثبیت کنه و تبدیل به ابرقدرت بشه و همچنین از تجارت خودشم محافظت کنه.
کسی که دریا رو کنترل کنه، تجارت رو کنترل میکنه و کسی که تجارت رو کنترل کنه، قدرت دستشه.

حالا آمریکا بین اقیانوس اطلس و آرام قرار گرفته و کانادا و مکزیک هم تهدید نظامی جدی نیستن و آمریکا هیچوقت نگران حمله زمینی بزرگ نبوده و نیست پس به جای ایجاد یک نیروی زمینی عظیم که از مرزهاش دفاع کنه، تمرکز کرده روی تکنولوژی، اقتصاد و نیروی دریایی.

سیستم رودخونه های آمریکا هم خودش یه برگ برنده ای هست و یک شبکه آبراهی طبیعی عظیم و قابل کشتیرانی از وسط حاصلخیز ترین زمین های کشاورزی آمریکا رد میشه و میرسه به خلیج مکزیک و گفتم که حمل و نقل دریایی خیلی ارزونه پس آمریکا میتونه با هزینه خیلی کم، گندم و ذرت و غلات رو برسونه به بنادر و ازونجا هم به کل دنیا صادر کنه.

این ارزونی حمل و نقل یکی از موتور های اصلی انباشت سرمایه برای آمریکا در قرن ۱۹ بوده و تا به امروزم هست و بعلاوه اینکه بنادر دو طرف آمریکا رو هم به اروپا وصل کرد و هم آسیا و بعد از ایجاد کانال پاناما در سال ۱۹۱۴، نیروی دریایی آمریکا تونست خیلی سریع بین این دو تا اقیانوس جا به جا بشه.
بعد از جنگ جهانی دوم هم که نیروی دریایی بریتانیا تحلیل رفت، آمریکا عملا تونست کل مسیر های دریایی دنیارو بگیره دستش و کل نظم تجارت جهانی هم روی همین بنا شد و تا به این لحظه هم ادامه داره.

چین دقیقا برعکس آمریکاس و شاید تنها کشوری که بتونه بعد از یک قرن این نظم رو تغییر بده چین هست، ولی ساحلش پشت اون first island chain که گفتم گیر افتاده و اون زنجیره هم دست آمریکا و متحدینش هست و بخش بزرگی از نفت وارداتی چین از تنگه مالاکا رد میشه که در کنترل متحدین آمریکاست و خود چینی ها به این میگن malacca dillema یا معمای مالاکا و چین فکر میکنه که جواب این معما، تایوان هست!
چون تایوان یکی از معدود راه هاییه که نیروی دریایی چین رو مستقیم به آب های آزاد اقیانوس آرام میرسونه.
یعنی چین، تایوان رو یک دروازه ای میبینه که از طریق اون میتونه وارد آب های آزاد بشه و با آمریکا سرشاخ بشه.

و ازونور، دقیقا به همین دلیل هم آمریکا روی تایوان حساسه، البته این دو تا باهم پیمان دفاعی ندارن و استراتژی آمریکا نسبت به تایوان، ابهام استراتژیکه یعنی هیچوقت نمیاد رک بگه که در صورت حمله چین به تایوان، آیا آمریکا از تایوان دفاع میکنه یا نمیکنه و همین ابهام خودش یه برگ برنده برای آمریکاست و تایوان برای چین، تبدیل به گربه شرودینگر شده.

حالا که فهمیدیم دو تا تیکه پازل چطور کار میکنن، میتونیم بریم سراغ تیکه سوم و ببینیم tsmc چطور تبدیل به یک سپر دفاعی برای تایوان شده.
کامپیوتر ها میتونن عملیات های محاسباتی انجام بدن.
مثلا حتی پخش ویدیو هم برای کامپیوتر یک عملیات محاسباتی یا همون compute محسوب میشه.
اصلا computer از همینجا میاد و کامپیوتر چیزی هست که compute میکنه!
کامپیوتر ها فقط صفر و یک رو میفهمن، صفر و یک همون زبان باینری هست.
برای نگه داشتن هر عدد باینری، یه کلید برقی لازمه، اگه برق رد بشه یعنی یک و اگه رد نشه یعنی صفر.
حالا اگه چند تا ازین کلید هارو بهم وصل کنیم، اونوقت میتونن کارهای ساده منطقی انجام بدن و مثلا اگه هر دو ورودی یک بودن، خروجی هم یک بشه.
با کنار هم گذاشتن هزاران تا ازین مدارها، کامپیوتر میتونه عدد جمع کنه و مقایسه کنه و یا یه چیزی رو داخل حافظه اش نگه داره.
پس هرچی کلید بیشتر و سریع تر باشه، کامپیوتر قوی تره!
اوایل کار، کلید ها مکانیکی بودن یعنی یه تیکه فلز بود که واقعا تکون میخورد و مدار رو قطع و وصل میکرد و خب طبیعتا این کلید های مکانیکی خیلی کند بودن.

بعدش لامپ خلا اومد و یه لوله شیشه ای بدون هوا بود که یه طرفش یه فلز داغ میکردن تا ازش الکترون جدا بشه و بره سمت طرف دیگه و یه توری فلزی هم وسط راه بود که با ولتاژش تعیین میکرد این الکترون ها رد بشن یا نشن و خب این خیلی سریع تر از کلید مکانیکیه ولی چند تا مشکل جدی ایجاد میکرد.

مثلا لامپ ها کلی برق مصرف میکردن و کلی گرما تولید میکردن و لامپ ها گنده بودن و هر کامپیوتر اندازه یه اتاق میشد و خود لامپ ها هم مدام میسوختن و هرکدوم که میسوخت، کل دستگاه از کار میفتاد.

مثلا یکی از اولین کامپیوتر های دنیا حدود ۱۸ هزار لامپ داشت و تقریبا ۳۰ تن وزنش بود و حدود ۱۵۰ کیلووات برق مصرف میکرد.

در نتیجه کامپیوتر ها بسیار سنگین و گرون بودن و فقط دولت ها و ارتش ها میتونستن از پس هزینه یه کامپیوتر بر بیان.
تا زمانی که ترانزیستور ها از راه رسیدن!

ترانزیستور دقیقا همون کلید روشن و خاموشه ولی از جنس نیمه رسانا، مثل سیلیسیوم. نیمه رسانا ماده ایه که خودش برق رو خوب رد نمیکنه ولی با یه ولتاژ کوچیک میشه برق رو ازش رد کرد. پس دیگه به لامپ و فلز و اینا نیازی نبود چون ترانزیستور ها همون کارو میکردن و برق کمتری هم مصرف میکردن و خیلی خیلی هم کوچیک تر بودن!

اوایل کار، ترانزیستور هارو دونه دونه میساختن و با دست به هم لحیم میکردن تا زمانی که یه روشی پیدا شد که کلی ترانزیستور رو میشد باهم و یکجا روی یه تیکه سیلیسیوم ساخت.
به این میگن چیپ!

مثلا الان gpu های انویدیا اندازه یه کف دسته ولی ده ها میلیارد ترانزیستور داره.
بخاطر همین چیپ ها، compute تبدیل به یک چیز ارزون و کم مصرف و قابل اعتماد شد و بشر تونست میلیارد ها دیوایس بسازه که compute انجام بدن و برای همینه که الان داخل همین گوشی و لپتاپ و ماشین و یخچال و هواپیما و توپ و موشک و دیتاسنتر ها و همه جا، کلی چیپ هست که داره compute انجام میده.

حالا هرچی ترانزیستور ها ریز تر و کوچیک تر شدن، ساختنشون سخت تر شد و امروزه دیگه ترانزیستور ها در حد چند نانومترن، یعنی اندازه چند ده اتم!

هر کارخونه چیپ سازی بیشتر از ۲۰ میلیارد دلار خرج داره و برای همین صنعت تیکه تیکه شد و هر شرکت یه بخش کارو برداشت و مثلا انویدیا و اپل، چیپ طراحی میکنن و tsmc سخت ترین بخشش یعنی ساختن رو انجام میده.

ولی هنوز سوال اون پست اول که گذاشتم، سرجاش هست!
یعنی چطوری شد که یه کشور کوچیک و فقیر تونست پیچیده ترین و مشکل ترین چالش صنعت فناوری رو حل کنه و کل صنعت تکنولوژی جهان رو به خودش وابسته کنه؟
موریس چانگ سال ۱۹۳۱ توی چین بدنیا اومد و کل دوران بچگیش هم وسط جنگ چین و ژاپن و بعد هم جنگ های داخلی چین گذشت و خانوادش هم ازین شهر به اون شهر در به در بودن و در سال ۱۹۴۹ یعنی دقیقا همون سالی که کمونیست ها تونستن ارتش ملی گرایان رو به تایوان فراری بدن، موریس هم به آمریکا رفت و در هاروارد شروع به تحصیل کرد و بعد هم رفت MIT مهندسی مکانیک خوند و اونجا دوبار آزمون دکترا رو رد شد و آخرم بدون دکترا از MIT بیرون اومد.

تقریبا ۲۵ سال توی texas instruments کار کرد و این texas instruments همون کمپانی هست که برای اولین بار تونست ترانزیستور بسازه و چیپ تولید کنه و خب موریس هم همونجا کار میکرد که متوجه یه نکته حیاتی شد!

چه نکته ای؟ این texas instruments داخل ژاپن هم کارخونه داشت و موریس متوجه شد که کارخونه های ژاپنی چیپ های بهتری میسازن و آمار خرابیشون نصف کارخونه های آمریکایی هست و خلاصه که موریس از همون زمان texas instruments به این نتیجه رسیده بود که آسیای شرقی پتانسیل زیادی داره و از همون دوران با خودش فکر میکرد که آینده صنعت نیمه رسانا، متعلق به آسیای شرقی هست.

سال ۱۹۸۵ دولت تایوان به موریس پیشنهاد که به تایوان بیاد و رئیس موسسه تحقیقات و فناوری تایوان بشه و موریس هم قبول کرد و دو سال بعدش هم موریس در ۵۵ سالگی، tsmc رو تاسیس کرد و ۴۸.۳ درصد سهام tsmc هم متعلق به دولت تایوان بود!

یعنی tsmc از اول یه پروژه دولتی و امنیتی بود و قضیه اش با این استارت آپ های آمریکایی که از گاراژ در میان خیلی متفاوته و اصلا هیچ مدل کسب و کاری هم برای همچین چیزی وجود نداشت و این tsmc اولین فاندری دنیا بود و حالا جلوتر میگم که فاندری یعنی چی.

بعد هم که موریس هم تا سال ۲۰۰۵ مدیرعامل tsmc بود و یه مدتی کنار رفت و ۲۰۰۹ دوباره برگشت و مدیرعامل شد تا ۲۰۱۸ که کلا بازنشسته شد و الان هم بهش میگن پدر صنعت نیمه رسانای تایوان.
من زندگی موریس رو خیلی خلاصه کردم که در چند پاراگراف جا باشه ولی یه نکته شخصی رو اینجا باید اضافه کنم و اونم اینه که موریس چانگ و اراده افسانه ای ایشون برای شخص من یک الگو و منبع الهام هست و بخوام شفاف بگم من ایشون رو یک قهرمان حساب میکنم و زندگی ایشون رو به هیچ وجه نمیشه در چند پاراگراف خلاصه کرد، ولی خب بگذریم فعلا.

خب حالا این فاندری که گفتم یعنی چه؟
یه چاپخونه رو تصور کن، نویسنده یه کتاب مینویسه ولی لازم نیست که برای انتشار کتابش بره چاپخونه هم بزنه بلکه یه چاپخونه پیدا میکنه که کتابشو براش چاپ کنه!
چاپخونه هم براش فرق نداره که شما کی هستی فقط کتابتو ازت میگیره و کتابتو چاپ میکنه و پولشو میگیره و همزمان شاید از صد تا نویسنده دیگه هم سفارش بگیره.

قبل از tsmc ، کمپانی ها معمولا چیپ رو طراحی میکردن و بعد هم خودشون چیپ رو میساختن و تعداد انگشت شماری کمپانی بودن که میتونستن این مراحل رو end to end انجام بدن و چیپ بسازن ولی tsmc اومد یه مدل جدید تعریف کرد و گفت هرکسی بخواد میتونه یه چیپ طراحی کنه و طراحی رو بفرسته و ما براش بسازیم.
به همین کار میگن فاندری یعنی کارخونه ای که برای بقیه چیپ میسازه.
ولی خب اینتل هم کارخونه چیپ داره پس چرا اپل و انویدیا نرفتن سراغ اینتل؟

دلیلشو داخل پست های قبل گفتم! چون اینتل خودش چیپ هم میفروشه و اصلا بخوام همون مثال چاپخونه رو میزنم که قشنگ جا بیفته.
فکر کن یه رمان نوشتی و میخوای چاپ کنی و دو تا آپشن جلوته، یه چاپخونه کارش فقط چاپ کتاب هست و رمان نمیفروشه ولی دومی خودش رمان هم مینویسه و چاپ میکنه و دقیقا داخل همون مارکت که تو میخوای واردش بشی، داره رمان های خودشو میفروشه!
تو باشی کتابتو میدی دست کدوم؟ :)))

خلاصه نتیجه این شده که tsmc و تایوان حدود ۹۲ درصد تولید چیپ های زیر ۱۰ نانومتر دنیارو دستش گرفته و تقریبا هر چیپ پیشرفته ای که فکرشو بکنی از آیفون و مک بوک گرفته تا جنگنده اف ۳۵ ، یجا از زیر دست tsmc رد شدن و اگه فقط یکسال تولید tsmc بخوابه زمین، کل کمپانی های تکنولوژی دنیا حدود ۶۰۰ میلیارد دلار ضرر میکنن و اگه کارخونه های tsmc توی جنگ نابود بشن، دوباره ساختنشون حدلاقل ۳ سال زمان میبره و ۳۵۰ میلیارد دلار هزینه میبره.
یعنی کل دنیا عملا همه تخم مرغاشو گذاشته تو یه سبد و اون سبد هم جزیره ای هست که چین روش ادعای مالکیت داره!
تیکه های پازل کم کم دارن کنار هم قرار میگن!
چین برای صنایعی که قراره تولید ناخالص داخلیشو تا ۲۰۳۵ دو برابر کنه، به اجبار و به شدت به تکنولوژی تایوان تکیه کرده و خودش نمیتونه چیپ های پرقدرت tsmc رو تولید کنه و اگه جنگ بشه ترمز برنامه های AI و 6G چین کاملا کشیده میشه.

در کمال تعجب، آمریکا هم در وضعیت مشابهی هست و حتی تکنولوژی های نظامی ارتش ایالات متحده هم وابسته به چیپ های tsmc هست و آمریکا خودش توانایی تولید اون چیپ هارو نداره!
تایوان یه چیزی داره که هر ۲ ابرقدرت بهش احتیاج دارن.
اگه کسی بخواد به تایوان حمله کنه، داره به کارخونه هایی حمله میکنه چیپ گوشی و لپتاپ و جنگنده خودشم اونجا ساخته میشه.

به این وضعیت میگن سپر سیلیکونی و سیلیکون همون ماده ای هست که باهاش چیپ رو میسازن.
این سپر بر روی دو فرض ایستاده:
یک اینکه آمریکا نمیذاره تایوان و tsmc به دست چین بیفته
دو اینکه چین هم ریسک نمیکنه و مهم ترین زنجیره تامین چیپ خودش رو نابود کنه.
چین باید بین تایوان و ثبات اقتصادی و رشد تولید ناخالص خودش یکی رو انتخاب کنه.

ولی تایوان هم میدونه که یه سپر تا وقتی سپر هست که دست خودت باشه و اگه بیفته دست دشمنت دیگه مفت نمیرزه که هیچ، بدبختت هم میکنه و تایوان ترجیح میده که سپر سیلیکونی خودش رو قبل اینکه دست دشمن بیفته، با دست خودش نابود کنه!
پارلمان تایوان همین پارسال یه قانون رو اصلاح کرد که یه سیاست به اسم N-1 رو اجرایی میکنه و این N-1 میگه که tsmc اجازه نداره پیشرفته ترین تکنولوژی ساختش رو به خارج ببره و فقط تکنولوژی های نسل قدیم رو میتونه به خارج از تایوان ببره و پیشرفته ترین تکنولوژی همیشه در انحصار تایوان خواهند موند!

ولی این پایان ماجرا نیست و یه نکته خشن هم در مورد سپر سیلیکون وجود داره و اون هم سیاست زمین سوخته هست که بالاتر یه اشاره ای کردم.
خیلی ها میگن که تایوان یه kill switch برای تجهیزات tsmc تعبیه کرده و اگه چین به تایوان حمله کنه، خود تایوانی ها زیرساخت های tsmc رو نابود میکنن و عملا زمین سوخته تحویل آمریکا و چین میدن که به ضرر هر ۲ ابرقدرت هست!

این قضیه حتی برای آمریکا هم گربه شرودینگر هست و تایوان عملا هر ۲ ابرقدرت رو مچل خودش کرده و آمریکایی ها هم از ترس اینکه تایوان خودش نزنه tsmc رو بترکونه احتمالا مجبور میشن به کمکش بیان و بجای تایوان، با چین بجنگن.

ولی همینجا یه مشکل ایجاد میشه که فرض اول تایوانی هارو زیر سوال میبره.
اگه آمریکا فقط بخاطر چیپ از تایوان دفاع میکنه، پس اگه یه روز آمریکا دیگه به چیپ تایوان احتیاج نداشته باشه چی میشه؟
چون آمریکا دقیقا داره همین کارو میکنه و بالغ بر ۵۲ میلیارد دلار گذاشته وسط که ساخت چیپ رو برگردونه به خاک خودش و حتی تقریبا tsmc رو مجبور کرده توی آریزونا و کوماموتو ژاپن کارخونه بسازه و خود tsmc در این چند سال اخیر حدود ۱۶۵ میلیارد دلار داخل پروژه های آمریکایی سرمایه گذاری انجام داده.

خود آمریکا یعنی برنامه اش خیلی مشخص و شفاف هست و میخواد خودش پیشرفته ترین چیپ هارو بسازه و تایوان به مرور براش کم اهمیت تر میشه و در نتیجه قضیه دفاع از تایوان هم مالیده میشه و خود tsmc هم اعتقادی به پروژه آمریکایی ها نداره ولی به زور دولت آمریکا و ادامه همکاری، داره سرمایه تزریق میکنه به این پروژه های آمریکایی ها و حتی خود موریس چانگ هم چند سال پیش گفت که پروژه های آمریکایی ها خیلی گرون و بیهوده هستن و در نهایت نمیتونن با tsmc رقابت کنن، ولی خب نمیشه ایراد گرفت و نگرانی دولت آمریکا هم منطقی هست.
هووووف! حالا من سه تا قطعه پازل یعنی جغرافیا، آمریکا و tsmc رو توضیح دادم و در نهایت یه جمع بندی هم میزنم که چطور این سه تا قطعه تونستن فعلا چین رو از حمله به تایوان و تصرفش منصرف کنن
چین ۲ تا گره کور داره و هردوش یه جا باز میشه.
گره اول، آبه. چینی ها هر روز که از خواب بیدار میشن میبینن که شاهرگ اقتصادشون دست آمریکا و متحدینشه و تنها راه خلاصی ازین وضعیت و رسیدن به آب های آزاد، تایوانه.

گره دوم compute هست و گفتم که امروز همه چی از گوشی و یخچال و ماشین گرفته تا موشک و دیتاسنتر نیاز به compute داره و هرکس که compute بیشتری در دسترس داشته باشه قوی تره.

بیا یه بار دیگه این زنجیره رو از اول دنبال کنیم ببینیم به کجا میرسه.
امروز ai همه جا هست و ai هم به compute خیلی زیادی احتیاج داره و این compute داره روی gpu های انویدیا انجام میشه. انویدیا این gpu هارو فقط طراحی میکنه و ساختنشون با tsmc هست و tsmc هم داخل تایوانه.
یعنی ai به زیرساخت های انویدیا وابسته هست و انویدیا به tsmc و tsmc به تایوان!
حالا این زنجیره چقدر محکمه؟
انویدیا چقدر به تایوان وابسته هست؟
خیلی بیشتر از چیزی که فکرشو بکنی، یعنی فقط بحث ساخت چیپ نیست و gpu برای کار کردن مدام به دیتا احتیاج داره و این دیتا داخل مموری نگه داشته میشه و مثلا llm ها حجم زیادی دیتا لازم دارن که gpu باید هر ثانیه از مموری بخونه و قبلا مموری رو جداگانه کنار gpu میذاشتن و با سیم بهم وصلشون میکردن و این سیم ها نسبتا کلفت بودن و فقط تعداد محدودی ازشون روی برد جا میشد پس دیتا با یه سرعت محدودی جا به جا میشد.

نتیجه این میشد که gpu خیلی سریع بود ولی خیلی اوقات باید بیکار مینشست تا دیتا به مموری برسه و حالا tsmc اومد گفت مموری رو بچسبونیم کنار خود gpu و برای این کار gpu و چند تا چیپ حافظه رو کنار هم روی یه لایه نازک سیلیکون میارن بعد چون این لایه هم از جنس خود چیپ هست، میشه روش هزاران سیم خیلی ریز و کوتاه کشید، چیزی که روی برد معمولی شدنی نیست و این باعث میشه که دیتا خیلی سریع تر به gpu برسه و gpu دیگه بیکار نمونه و کل این داستان هم باز نیاز به یک سری تکنولوژی جداگانه ای داره تا بشه به سرور وصلشون کرد که از حوصله این مطلب خارجه.
تکنولوژی همه اینا که گفتم باز هم در انحصار تایوان هست تقریبا!
یعنی وقتی چیپ آماده شد، باید بره تو سرور های غول پیکر دیتاسنتر ها و بخش بزرگی ازین سرور هارو هم کمپانی های تایوانی مثل فاکسکان و کوانتا و ویسترون سرهم میکنن.

یعنی کل خط تولید انویدیا از سیلیکون خام تا دیتاسنتر، از تایوان رد میشه!!
جنسن هم اینو خوب میدونه و اصلا انویدیا داره دفتر مرکزی آسیاش رو داخل تایپه میسازه و خود جنسن هم داخل تایوان یک سوپراستار هست و مردم تایوان عاشق جنسن هستن.
آمریکا چقدر به انویدیا وابسته هست؟
انویدیا امروز یکی از با ارزش ترین کمپانی های دنیاس و ارزشش به چند تریلیون دلار رسیده و همه کمپانی های بزرگ آمریکایی که دارن رو AI کار میکنن از گوگل و ماکروسافت گرفته تا متا و openai و xai دارن صد ها میلیارد دلار خرج میکنن و از انویدیا gpu میخرن و بیشتر مارکت چیپ های ai دست انویدیا هست.

یعنی باز هم کل تخم مرغ های آمریکا عملا داخل سبد انویدیاس و کل زنجیره تامین انویدیا هم داره از تایوان رد میشه و حالا اگه چین به تایوان حمله کنه و tsmc فردا بخوابه چی میشه؟
انویدیا عملا تولیدش متوقف میشه و دیتاسنتر های آمریکایی هم به چوخ میرن و کلا ترمز ai کشیده میشه.
یجورایی انویدیا و تایوان تبدیل به یه مسئله ناموسی برای آمریکا شده و tsmc یه مسئله امنیت ملی برای تایوان هست و انویدیا به tsmc وابسته هست و انویدیا هم یک مسئله امنیت ملی برای آمریکا هست!
حالا این معادله رو بخوای ساده کنی به این نتیجه میرسی که در این لحظه، تایوان یک مسئله امنیت ملی برای آمریکاست.

ولی این دو طرفه هست و خود تایوان هم یک مسئله ناموسی برای چین هست و خود چین هم نیاز به gpu داره و آمریکا نمیذاره انویدیا به چین gpu بفروشه و الان چین نه میتونه از gpu های با کیفیت انویدیا استفاده کنه و نه اینکه خودش میتونه در حد tsmc چیپ بسازه و یک دلیل که چین تو بحث ریسرچ همیشه یک قدم عقب تر از آمریکاست و نمیتونه پا به پای آمریکا جلو بیاد دقیقا بخاطر همین انویدیا هست!

و چین به زور هم نمیتونه tsmc رو تصاحب کنه و حتی اگه بتونه tsmc رو هم بگیره بازم به طرح های انویدیا دسترسی نداره چون طراحی چیپ های انویدیا داخل خاک آمریکا انجام میشه.

هربار که جنسن یه سفارش جدید به tsmc میده، آمریکا بیشتر به تایوان گره میخوره و هرچی انویدیا بزرگ تر میشه، دفاع از تایوان هم برای آمریکا مهم تر میشه و ازونور هرچی هم که ai مهم تر میشه، تایوان هم مهم تر میشه و این حباب با سرعت وحشتناکی داره بزرگ و بزرگ تر میشه و کسی هم نمیتونه جلوشو بگیره.
و اون قانون N-1 هم که گفتم به هیچ وجه اجازه نمیده که تکنولوژی های tsmc از تایوان خارج بشه و دولت تایوان هرگز اجازه نمیده انویدیا مستقل بشه و میشه گفت انویدیا و tsmc در همدیگه ذوب شدن و خودشون هم قصد ندارن از هم جدا بشن.

این واقعا یه شطرنج سه بعدی هست که هرچقدر هم تحلیل و بررسی کنیم، بازم تمومی نداره حقیقتا ولی امیدوارم که یه تصویر واضح تری از واقعیت روی میز بهتون داده باشم و ماجرا ازین قراره که یه آدم تایوانی الاصل که زبون مادریش هم چینیه، مدیرعامل یه کمپانی آمریکاییه که داره امنیت ملی آمریکا رو به تایوان گره میزنه!