مقاله ها

سرعت، شتاب و زبان فارسی

قانون اول نیوتون و یک سوتفاهم رایج بین فارسی زبانان

فیزیک

از دیروز که این پست رو گذاشتم، چند نفر راجع به همون پاراگراف آخر بهم پیام دادن و استدلال پیامها این بود:

پیچیدن با سرعت ثابت، شتاب نیست چون وقتی سرعت ثابت باشه، شتاب هم صفر هست.

این شاید رایج ترین سوتفاهمی هست که من بین فارسی زبان ها دیدم و این سوتفاهم بین انگلیسی زبان ها وجود نداره، دلیلش هم بنظرم زبان فارسی هست!

این رو لازم دیدم که بازش کنم و بیشتر توضیح بدم.

image

زمین رو در نظر بگیر که با سرعت حدود ۳۰ کیلومتر بر ثانیه دور خورشید میچرخه.

یعنی زمین تو هر ثانیه ۳۰ کیلومتر حرکت میکنه.

پس سرعت زمین ثابت هست، و طبق استدلال بالا، شتاب زمین هم صفر هست، درسته؟

خب اوکی، حالا قانون اول نیوتون رو که نوشتم رو یبار دیگه بررسی کنیم:

هر جسمی همون کاری که داره میکنه رو ادامه میده: اگه ثابت هست، ثابت میمونه و اگه داره حرکت میکنه، با همون سرعت روی یه خط صاف به حرکتش ادامه میده، مگه اینکه یه نیرو بهش وارد بشه.

خط صاف! هووووم!

حالا زمین روی خط صاف داره حرکت میکنه؟

نه!

زمین داره دور خورشید میچرخه.

image

خب حالا بیا فرض کنیم که همین الان خورشید ناگهان غیب بشه و از صحنه کیهان ناپدید بشه، برای زمین چه اتفاقی میفته؟

اولش هیچی! هیچ اتفاق غیرعادی نمیفته و ما هم متوجه نمیشیم.

چون تغییر جاذبه هم با سرعت نور حرکت میکنه و نور خورشید حدود ۸ دقیقه طول میکشه تا به ما برسه پس ۸ دقیقه تا بعد از ناپدید شدن خورشید، زمین همچنان به چرخیدن در مدار یک خورشید فرضی ادامه میده.

image

ولی بعد از ۸ دقیقه، دیگه جاذبه ای وجود نداره که زمین رو در مدار خورشید نگه داره و اینجاست که زمین از همون نقطه ای که هست، با همون سرعت ۳۰ کیلومتر بر ثانیه، و تو همون جهتی که در آخرین لحظه به دور خورشید داشت میچرخید، در یک خط مستقیم شروع به حرکت میکنه و وارد آسمان خالی و سیاه و بی انتها میشه و بعدشم همه یخ میزنیم میمیریم.

این دقیقا مثل یه سنگی هست که به یه نخ بسته شده و شما اون رو دور سرت میچرخونی و یهو نخ پاره میشه و بعد از پاره شدن نخ، سنگ پرت میشه و از شما دور میشه و در یک خط مستقیم شروع به حرکت میکنه.

پس جاذبه خورشید داره روی جهت حرکت زمین تاثیر میذاره و اجازه نمیده که زمین ازش دور بشه.

جاذبه یک نیرو هست، و جایی که نیرو وجود داره، شتاب هم هست.

ولی سرعت که ثابت بود پس این شتاب از کجا اومد؟

جوابش اینه که سرعت تو فیزیک فقط یه عدد نیست بلکه یک بردار هست! یعنی یک عدد که جهت هم داره و در انگلیسی بهش میگن velocity و شما velocity رو هرجور به فارسی ترجمه کنی، باعث سو تفاهم میشه!

برای همین منم در محاوره بهش میگم velocity چون ولاسیتی یک چیز مشخصی هست ولی معادل فارسیش میشه همون سرعت یا فکر کنم داخل کتاب های فیزیک فارسی بهش میگن تندی یا همچین چیزی و دقیق یادم نیست.

image

خلاصه ما تو فارسی به همه چی میگیم سرعت ولی در انگلیسی به اون عدد خالی میگن speed که با velocity متفاوت هست.

پس اگه دقیق بگیم، speed یا همون سرعت زمین تقریبا ثابته ولی velocity ش ثابت نیست.

این velocity میگه که با چه سرعتی و در کدوم جهت داری حرکت میکنی و شتاب هم یعنی "هر تغییری" که توی velocity به وجود بیاد!

یعنی در فیزیک، شما شاید با سرعت ثابت حرکت کنی و همزمان شتاب هم داشته باشی.

ولاسیتی زمین همیشه حدود ۳۰ کیلومتر بر ثانیه هست ولی جهتش هر لحظه داره یکم به سمت خورشید میچرخه، پس ولاسیتی زمین همیشه در حال تغییر هست، پس یعنی زمین هم شتاب داره!