مقاله ها

[06]

چرا ماه نمیفته رو سرمون؟

یه سنگ غول پیکر بالای سرمون آویزونه و هیچی هم نگهش نداشته. پس چرا نمیفته رو سرمون؟

فیزیکنیوتون از صفر

یه سیب کوچولو تا از شاخه درخت ول میشه، صاف میفته پایین و میخوره تو سرمون.

ولی توی آسمون، یه سنگ گرد با جرم حدود ۷۳ میلیارد میلیارد تن بالای سرمونه و سوال اینه که چرا این سنگ گرد نمیفته پایین و بخوره تو سرمون؟

فرق این سیب و سنگ چیه؟؟

فرض کن یه توپ جنگی گذاشتی نوک یک کوه خیلی بلند و یه گلوله رو صاف و افقی شلیک میکنی

cannon

اگه آروم شلیک کنی، گلوله همون نزدیکی کوه میفته زمین ( فلش نارنجی ) و اگه تندتر شلیک کنی، یکم دورتر میفته ( فلش آبی ).

حالا ما میدونیم که زمین گرده، پس هرچی گلوله دورتر بره، زمین زیر گلوله هم بیشتر قوس برمیداره.

حالا اگه گلوله رو به اندازه کافی تند شلیک کنی، هرچی گلوله میاد پایین، زمین زیرش هم همونقدر قوس برداشته و رفته پایین تر، پس گلوله هیچوقت به زمین نمیرسه و یه دور کامل دور زمین میزنه و از پشت سرت برمیگرده ( خط سبز )!

البته طبق معمول ما هوا رو بیخیال شدیم وگرنه تو اون سرعت هوا گلوله رو کباب میکنه.

خلاصه که این گلوله همینجور میفته پایین ولی هیچوقت به زمین نمیرسه.

ماه هم همین گلوله هست ولی فرقش اینه که ماه خیلی خیلی دورتر از زمین هست:

moon

اول اینکه ماه داره جلو میره و طبق قانون اول نیوتون، اگه سیاره زمین در کار نبود اونوقت طبق اون خط چین خاکستری، ماه مستقیم به مسیرش ادامه میداد و از ما دور میشد.

ولی اون فلش قرمز داره نشون میده که سیاره زمین این اجازه رو به ماه نمیده و ماه رو به سمت خودش میکشه.

نتیجه جمع این دوتا این میشه که ماه یکم ازون خط صاف میفته پایین و مطابق فلش بنفش، مسیرش یکم خم میشه ولی چون همزمان جلو هم رفته، هنوز همون فاصله قبلی رو با زمین داره.

لحظه بعدش همین اتفاق تکرار میشه، لحظه بعدشم همینطور و لحظه بعدشم همینطور و این خمیدگی های کوچیک، یه مدار به دور زمین میسازن.

یعنی ماه همین الان داره میفته رو سرمون و گذشته های دور هم داشته میفتاده رو سرمون فقط بحث اینجاس که هیچوقت به زمین نرسیده!

یعنی اگه یه دست غول پیکر، ماه رو سرجاش نگه داره و اجازه نده که ماه دیگه به جلو حرکت کنه، اونوقت فقط همون فلش قرمز باقی میمونه و ماه حدود ۵ روز بعد صاف میاد تو حلقمون.

ازون طرف اگه جاذبه زمین هم یهو خاموش بشه، فقط خط چین خاکستری میمونه و طبق قانون اول نیوتون، ماه روی خط صاف به راهش ادامه میده و برای همیشه از زمین دور میشه.

ولی دقیقا چه نیرویی در زمین هست که میتونه ماه رو به سمت خودش بکشه؟

خود نیوتون برای این سوال جوابی نداشت و فقط متوجه شد این کشش وجود داره و حساب کتابشم درست در میاد ولی اینکه چطوری از اون همه فاصله، این کشش داره کار میکنه رو نمیدونست.

ولی بیش از ۲۰۰ سال بعد از نیوتون، یه کارمند اداره ثبت اختراعات تو سوییس به اسم آینشتاین رفت به سراغ این سوال.

image

آینشتاین یه جواب خیلی عجیب برای این سوال پیدا کرد و گفت که شاید زمین اصلا ماه رو به سمت خودش نمیکشه و داستان چیز دیگه ای هست!

فرض کن که یه توپ سنگین رو بندازی وسط پارچه و پارچه زیرش گود میشه و اگه بعدش یه توپ کوچیک تر رو بندازی رو پارچه، اون توپ کوچیک به دنبال توپ سنگین حرکت میکنه و وارد گودی پارچه میشه.

einstein

ولی اگه توپ کوچیک رو یکم هل بدی که از کنار توپ سنگین رد بشه، دیگه نمیفته توش و دورش میچرخه، دقیقا مثل ماه.

آینشتاین گفت که شاید زمین، فضا و زمان رو دور خودش خم میکنه و قضیه این نیست که ماه داره به سمت زمین کشیده میشه بلکه ماه فقط داره صاف ترین راهی که تو این فضای گود هست رو میره، و این راه صاف، یه دایره به دور زمین هست!

این خمیدگی روی زمان هم اثر میذاره ولی اینکه فضا و زمان چطور خم میشن خودش یه داستان مفصل هست که بعد ها سراغش میرم و صرفا خواستم یه سیخونک به نسبیت عام یا همون general relativity بزنم.

حالا میتونی حدس بزنی که زمین هم دقیقا همینطوری داره دور خورشید حرکت میکنه.

ولی یه چیز عجیب اینجاس که مدار زمین یه دایره کامل نیست و من هر پستی میذارم تعدادی زیادی از شما عزیزان اینو به من گوشزد میکنین و منم در جریان هستم که مدار زمین دایره نیست و صرفا دارم مطالب رو ساده میکنم :)) و زمین وسط زمستون، از همیشه به خورشید نزدیک تره و وقتی هم که به خورشید نزدیک تره، از همیشه هم تند تر حرکت میکنه!

حالا سوال بعدی اینه که چرا همچین هست خب؟