ساییده شدن

این چرخ فروشگاه رفاه به دو دلیل برام جذابیت داشت:

اول اینکه چون همه میگفتن نباید اینکارو انجام بدی، من بیشتر انجام میدادم و این ناهنجاری رفتاری تا بزرگسالی هم با من موند و هنوز هم در شکل و شمایل مختلف باقی هست که بحثش جداست.

دلیل دوم ولی مهم تر، سرامیک های کف فروشگاه رفاه بود! این چرخا خیلی خوب رو اون سرامیک سر میخوردن و واقعا میشد شتاب های عجیب و غریب گرفت در حالی که همون چرخ رو میبردی بیرون روی سنگفرش یا آسفالت دیگه به هن هن میفتاد و اینقدر تلق و تولوق میکرد که دیگه حال نمیداد و نمیشد باهاش شتاب گرفت.

حالا اینم میشه عمیق تر بهش نگاه کرد؟ بله، ما میتونیم از دو جهت به این قضیه نگاه کنیم و یک جهت دید تراپیست و طرحواره استحقاق هست که ما کاری بهش نداریم و یک جهت از دید علم و قوانین فیزیک هست که ما با اون کار داریم چون باحال تره!

یعنی چی؟ خب چرخ که همونه و شما هم به یک مقدار داری زور میزنی و فقط زمین زیر چرخ تغییر کرده. پس یه چیزی توی زمین هست که داره چرخ رو وایمیسونه و اون "چیز" روی آسفالت و سنگفرش خیلی زیاده ولی روی سرامیک کمتره و هرچی زمین صاف تر باشه، اون "چیز" کمتر و کمتر میشه!

اسم این چیز اصطکاک هست که در فیزیک مدرسه همیشه شخصیتش زیر سوال میره و هیچکس آدم حسابش نمیکنه و همه ازش صرف نظر میکنن ولی میبینی که همون اصطکاک باعث میشد من داخل فروشگاه بتونم تیک آف بکشم ولی رو سنگفرش مجبور بودم مثل بچه آدم چرخ رو هل بدم.

پس اصطکاک مهمه!

پس ساییده شدن x و y بهم دیگه مهم هست و روی سرعت تاثیر داره! ولی خود سرعت یعنی چی؟

سرعت یعنی x در چقدر زمان، چقدر راه میره. مثلا اگه چرخ رفاه بعد اینکه ولش کردی ۶ متر رو تو ۲ ثانیه بره، سرعتش میشه ۶ تقسیم بر ۲ یعنی ۳ متر بر ثانیه. تمام!

این اصطکاک واقعا خیلی مهم هست، همون اصطکاک هوا هم بسیار مهم هست! چرا؟

خب اینو باید بازش کنم و حالا ما مقداری علم کسب کردیم و وقتشه که زمان رو چند هزار سال از ارسطو ببریم جلو و برسیم به گالیله و من در کودکی یه فکت از گالیله شنیده بودم که چون زیاد داخل تلسکوپ نگاه میکرده یه چشمش کوچیک تر از اون یکی شده و در دوران دبستان یک مدرسه رو با این فکت زخم کرده بودم ولی بعدها فهمیدم که کلا این حرف پرت و پلا هست و بنده خدا یه تومور تو چشمش داشته ولی حالا بگذریم.

این گالیله یه آزمایش ذهنی انجام داد و مثلا فرض کن دو تا سرازیری روبروی هم داری که مثل حرف V هستن و چرخ رو از بالای سرازیری اول ول میکنی و میاد پایین و از سرازیری دوم میره بالا و اگه اصطکاک نباشه، دقیقا تا همون ارتفاعی که ولش کرده بودی بالا میره و بعد برمیگرده.

حالا سرازیری دوم رو یکم صاف تر کن و چرخ رو دوباره ول کن، چرخ باز هم میخواد به همون ارتفاع سرازیری اول برسه ولی چون شیب کمتره، اینبار باید راه بیشتری بره تا به اون ارتفاع قبلی برسه.

پس فرض بر اینکه شیب سرازیری اول ثابت هست، هرچی شیب سرازیری دوم رو کمتر کنیم، چرخ مسافت بیشتری رو میره.

تا اینجا دوشواری نداریم!

حالا سوال اینجاست که اگه یک جا، سرازیری دوم رو کلا صاف کنی و چرخ رو ول کنی، چی میشه؟

فرض بر اینکه هیچ مانعی سر راه چرخ نیست، اصطکاک باعث میشه که سرعت چرخ کمتر و کمتر بشه و در نهایت در یک نقطه ای وایسته.

پس هرچی اصطکاک کمتر باشه، چرخ با سرعت بیشتری حرکت میکنه و هرچی اصطکاک بیشتر باشه، سرعت چرخ کمتر میشه.

به همین دلیل چرخ روی سرامیک فروشگاه شتاب بیشتری میگرفت ولی رو سنگفرش و آسفالت راه نمیرفت.

ولی خب داخل همون فروشگاه هم اگه چرخو هل میدادی و ول میکردی، بالاخره یجایی وایمیستاد چون همون سرامیک فروشگاه هم با اینکه خیلی صافه، ولی بازم یه اصطکاکی داره و اون اصطکاک، سرعت چرخ رو کم میکنه.

پس میشه نتیجه گرفت، اگه اصطکاک رو از معادله حذف کنیم، دیگه نیرویی نیست که سرعت چرخ رو کم کنه و چرخ میتونه تا ابد به حرکتش ادامه بده؟

اینجاس که میبینیم ارسطو اشتباه کرده بود چون ارسطو میگفت که هرچیزی در حالت طبیعی ثابت هست و یکی باس هلش بده که حرکت کنه ولی گالیله به این نتیجه رسید که هر چیزی، همون کاری که داره میکنه رو ادامه میده مگه اینکه یه چیزی متوقفش کنه. در همین حرف درس های زیادی هست که بگذریم فعلا :))))

به این کانسپت که گفتم میگن اینرسی یا لختی یعنی تمایل طبیعی یک جسم به حفظ وضعیت فعلی خود.

خب فعلا ما یاد گرفتیم که اگه اصطکاک وجود نداشته باشه، جسم تا ابد به حرکت خودش ادامه میده ولی شاید بپرسی پس چرا من تو عمرم یه چیزی ندیدم که تا ابد واس خودش راه بره و متوقف نشه؟

جواب این ساده اس چون روی زمین همیشه یه اصطکاکی هست و چرخ با زمین ساییده میشه و آدمیزاد هم با زندگی و همه اجسام بالاخره یجا کوتاه میان و یجا وایمیستن و حتی روی صاف ترین سطوح هم یکم اصطکاک هست و چرخ آخرش وایمیسته.

تنها جایی که اصطکاک وجود نداره، فضا هست و اونجا وقتی یه چیزی شروع به حرکت میکنه دیگه همینطور به حرکتش ادامه میده مگه اینکه یه "چیزی" جلوشو بگیره.

ولی چه "چیزی"؟ یعنی همون چیزی که باعث میشه یه جسم در فضا به حرکت در بیاد، میتونه باعث جلوگیری از حرکتش هم بشه؟

هوووووم ☕️